een introductie tot de Surinaamse gezondheidszorg

Hoi lieve vrienden,

Ik weet dat ik de blog aan het overspoelen ben met veel te lange berichten, maar daar ga ik binnenkort mee ophouden. Hierna gaat m'n werk in het weeshuis immers weer terug volgens de gewone routine dus dan heb ik niet veel nieuws meer te melden.

Normaal gezien is vrijdag mijn vrije dag, maar donderdagavond vroeg één van de zusters echter of ik een paar kinderen naar de tandarts kon brengen de volgende ochtend. Als ik het niet deed zouden ze gewoon niet gaan want er was niemand anders. Daarbij wilde ik wel eens een Surinaamse praktijk zien dus ben ik pijnlijk vroeg opgestaan zodat ik om 7u30 bij het weeshuis was. De kinderen hadden immers een afspraak om 8u. Uiteraard waren de kinderen nog lang niet klaar, wisten ze niet dat ze naar de tandarts gingen, de zuster die de ochtendshift deed wist ook van niets, er lag geen geld klaar en onze directrice was weer eens spoorloos verdwenen. Ik had eigenlijk ook niets anders verwacht.

Een half uur te laat kom ik met vier kinderen aan bij de stichting jeugdtandverzorging (jtv), het lijkt hen niet eens op te vallen dat we te laat zijn dus dat zal wel de gewoonte zijn. Op het terrein van de Kennedyschool voor doven en slechthorenden staat een container met airco (heerlijk!) waarin er een tandartsenpraktijk zit. Onze kinderen hoeven hier niets voor te betalen dus dat is fantastisch.  Eerst krijgen ze een plakverklikker die alle tandplaque roze kleurt en dan moeten ze dit weg poetsen. Ze weten dus al dat de kinderen hier niet naar de tandarts vertrekken met gepoetste tanden zoals bij ons. Daarna mogen ze om beurten in een stokoude bruine tandartsstoel, die wel netjes onderhouden is en perfect functioneert. Tussen de verschillende kinderen wordt de stoel ingespoten met desinfecterende spray en ze dragen wel handschoenen en mondmaskers maar de regels omtrent hygiëne zijn hier duidelijk minder streng dan bij ons. Echt steriliseren doen ze niet, alle instrumenten en materialen liggen door elkaar in een lade of op een hoopje op het werkblad. Als ik in het UZ Gent zou doen wat zij deden dan zou ik het zwaar aan de stok krijgen met de verpleging.Twee van de vier kinderen hebben gaatjes en krijgen een vervolgafspraak omdat ze vandaag niet allemaal gevuld kunnen worden. De andere twee waren in orde.

Terwijl we wachten op de taxi sla ik nog een praatje met de twee vrouwen van de stichting jeugdtandverzorging. De ene is een assistent, de andere is een tandverzorger. Ze leggen me uit dat er vier verschillende groepen werknemers zijn in de mondzorg in Suriname.

1. Assistent: eigenlijk gewoon een secretaresse die af en toe eens de stoel schoon sprayt en dergelijke. Hiervoor hoef je niet te studeren.
2. Mondhygiënist: mag de tanden reinigen maar niet boren of vullen. Dit is een kleine opleiding die je bij de stichting kan krijgen.
3. Tandverzorger: mag kleine gaatjes vullen en tanden trekken, maar geen ingewikkelde zaken zoals ontzenuwingen bijvoorbeeld. Wanneer ze een groot gaatje hebben mogen ze daar niet aan beginnen omwille van het risico dat er een ontzenuwing nodig is of dat ze buurtanden zouden raken, die tanden worden dan maar zonder pardon getrokken. Ze volgden een opleiding van 3 jaar, binnen het typische systeem van 4 halve dagen les per week.
4. Tandarts: een gewone tandarts zoals bij ons die ook ingewikkelde ingrepen mogen uitvoeren. Deze studie bestaat niet in Suriname dus het zijn allemaal buitenlanders of rijke Surinamers die in Nederland gestudeerd hebben.

Dan is er ook nog een kaakchirurg, maar er is er maar eentje in Suriname dus dat kan je moeilijk een groep noemen. De stichting jtv richt zich op kinderen van 0 tot 18 jaar, het bedrag dat ze betalen hangt af van hun thuissituatie. Ze zitten verspreid over het hele land, meestal in containers op schoolterreinen zoals bij ons het geval was. De stichting bestaat al 34 jaar en telt ongeveer 120 werknemers. Ik vind het een mooi initiatief en begrijp niet waarom het niet ter sprake kwam toen ik bij m'n aanvraag voor vrijwilligerswerk vroeg of er een project is waar ze tandartsen kunnen gebruiken. De vrouwen vonden het ook vreemd, er komen immers vaak buitenlanders helpen en ze kunnen alle hulp gebruiken.

Wanneer ik terugkom in het weeshuis staat de directrice me op te wachten. Een aantal kinderen moeten naar de dokter en er is weer niemand om met hen te gaan. Ik krijg een dikke knuffel als ik dan maar aanbied om met hen te gaan. Ook dit is weer een hele belevenis. Met twee kleuters en een meisje van 23 met een zware mentale beperking schuif ik de taxi in. Deze brengt me naar een vreemd wijkje met allemaal dezelfde kleine huisjes, het onze (polikliniek Buitengasthuis) staat in de samenwonenstraat, het geheel doet een beetje communistisch aan. Buiten staan allemaal houten banken vol mensen die dienst doen als wachtruimte. Je moet je eerst met een hoop papierwerk aanmelden aan het raampje en dan wachten. Wie dacht dat je bij ons soms lang in een wachtruimte kunt zitten die heeft dit nog niet gezien. Op den duur mogen we binnen komen maar blijkt dat we dan nog lang niet bij de dokter zijn, we worden van het ene kleine kamertje naar het andere verplaatst zonder ook maar iets geholpen te worden. Knap staaltje Surinaams organisatietalent.

Wanneer we eindelijk bij de dokter mogen, zit deze lachend te bellen. Er is maar één stoel dus laat ik het meisje met de mentale beperking daar maar zitten en probeer te voorkomen dat de kleuters de boel op stelten zetten. De dokter heeft een grote tafel vol rommel als bureau. Er staat een oude onderzoekstafel, een lavabo, een oude servieskast waar een deel van het glas uit is en waarin kapotte lakens en handdoeken liggen en tot slot nog twee kartonnen dozen op de grond die dienst doen als naaldcontainers. Perfect op kinderhoogte dus ik probeer te voorkomen dat onze kleuters hun handjes tussen de vieze naalden steken, terwijl meneer doktoor gezellig verder babbelt. Ik bekijk de posters aan de muren en bedenk me dat er bij ons toch andere onderwerpen aangekaart worden. In elk kamertje hing er een poster "Ben jij ook besmet met hiv? Laat je vandaag nog gratis testen!" met daaronder een vragenlijst om te zien hoe hoog je risico is en een poster "Hoe de verspreiding van tbc tegen te gaan" met daaronder tekeningetjes die tonen hoe je correct moet hoesten (hand voor de mond, zakdoek meteen wegsmijten). Andere aanvullende posters gaan over enge tropische ziekten die door muggen verspreid worden en dergelijke. Boven het hoofd van de dokter hangt een blaadje waarop iemand met stift heeft geschreven "Ondank is 's mens loon". Ik zit me net te bedenken dat mensen misschien iets dankbaarder zouden zijn als hij zijn telefoontjes op een andere moment zou afhandelen, wanneer hij inhaakt.

Ik leg uit wat er met elk van hen aan de hand is en geef hun medische kaarten af. De polikliniek Buitengasthuis hoort bij de RGD (stichting regionale gezondheidsdienst) en behandelt patiënten met zulke kaarten gratis. Ze werken niet met een terugbetalingssysteem zoals bij ons omdat de mensen het geld gewoonweg niet hebben en dus niet kunnen voorschieten. Ik was gewaarschuwd door de directrice dat ze over één kaart misschien moeilijk konden doen, één van de kinderen staat immers op haar naam opgeschreven. Uiteraard moet onze fijne dokter hier over beginnen zeuren zonder ook maar iets door te vragen over de medische klachten van zijn patiënten. Ik doop hem bij deze 'dokter Ongeïnteresseerd', zijn echte naam is immers te moeilijk om uit te spreken (Indisch denk ik). Ik leg uit dat het kind in kwestie niet van Surinaams origine is en dat ze hem een eigen zorgverzekering weigeren omdat hij hiv-positief is. Dokter Ongeïnteresseerd luistert maar met een half oor en krabbelt wat op allerlei papiertjes. Het meisje met de mentale beperking wordt doorgestuurd naar een psychiater, misschien maar goed ook want de enige vraag die hij stelde was "Heeft ze Down syndroom?" terwijl elke idioot kon zien dat dit niet het geval is dus dit was duidelijk niet zijn expertise. De jongens hebben beide een geïnfecteerde wond die moet gedraineerd en verbonden worden. In het stapeltje papieren dat ik toegestopt krijg, vind ik voorschriften voor pijnstillers en antibiotica. Daar heeft hij niets over gezegd dus ik hoop maar dat de apotheek kan uitvogelen wat de bedoeling is.

We worden weer naar een ander kamertje gestuurd waar ik de andere twee laat wachten terwijl ik om beurten met elk van de jongens mee ga naar het behandelkamertje. Een verpleegster met een snor zet alles klaar en ontsmet de wondjes met isobetadine, dan komt dokter Ongeïnteresseerd 5 seconden binnen om zijn scalpel in de wond te zetten en dan verdwijnt hij weer en laat de verpleegster alles opruimen, ontsmetten en verbinden. Mijn hart breekt als de kleuters zich huilend aan me vastklampen, verdoving wordt hier immers niet gebruikt. Hit repeat voor het tweede kindje alleen heeft hij een grote zweer die barst wanneer de dokter zijn scalpel erin zet. Alles hangt onder de viezigheid behalve de dokter zelf maar deze is het meest in paniek. "Heeft hij besmettelijke ziektes?" Ja idioot, ik heb je nog geen minuut geleden uitgelegd dat hij hiv heeft. Daar had je misschien beter naar moeten luisteren voor je als de eerste de beste beenhouwer begint te snijden. Uiteraard verwoord ik het net iets mooier maar ik kan mijn frustratie niet 100% verbergen. Hij verdwijnt en laat de verpleegster alles opruimen en de wond schoonmaken en verbinden. Wanneer ik hem later zie is hij helemaal gewassen met alcohol en heeft hij andere kleren aan, er is nochtans geen spatje in zijn richting gekomen zoals de verpleegster en ik hem ook vertelden. Hij zegt me dat ik goed moet opletten voor besmetting wanneer ik het verbandje vervang, ook al heeft hij nooit gezegd hoe vaak, hoe en of dit überhaupt moet gebeuren. En dan geeft hij nog eens commentaar op die medische kaart en zegt me dat ik dat maar snel eens moet in orde brengen want dat had al lang in orde moeten zijn. Ik kan hem ondertussen wel door de venster smijten en ben blij dat we kunnen vertrekken.

Aangekomen in het weeshuis leg ik uit wat er allemaal moet gebeuren en dat er die dag nog naar de apotheek moet gegaan worden. Onze directrice is weer foetsie en er is geen geld om de apotheek mee te betalen. Ik bied aan om het voor te schieten want ze opperen al om te wachten tot maandag, terwijl de jongens dezelfde dag nog met hun medicatie moeten starten. Ze willen toch liever wachten op de directrice omdat ze ook niet goed weten bij welke apothekers ze mogen gaan. Aangezien ik nog een afspraak in de stad had (het was immers mijn vrije dag normaal gezien) kon ik niet blijven wachten maar de zusters beloofden me te proberen om het die dag nog in orde te maken. Ik ben benieuwd...